રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ એટલે શું? વિગતવાર જાણો!

 

બજારના નિયમનકાર સેબીએ ઇલેક્ટ્રોનિક ક્રેડિટ દ્વારા રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ ખરીદવા અને વેચવાની પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરી છે. અગાઉ શેરધારકોએ ફીઝીકલ પેપર એપ્લીકેશન ફોર્મ સબમિટ કરવા પડતા હતા. હવે સમગ્ર પ્રક્રિયા ડિજિટલ થઈ ચુકી છે, જે શેરધારકો માટે તેને નોંધપાત્ર રીતે વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.

ચાલો રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ શું છે તે વિગતવાર જાણીએ.

કી ટેકવેઝ

• રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ રેકોર્ડ તારીખે પાત્ર શેરધારકોના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં કામચલાઉ ધોરણે જમા કરવામાં આવે છે.
• દરેક રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ નિર્ધારિત ઇશ્યૂ કિંમતે નવા શેર માટે સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાની તક આપે છે.
• નિર્ધારિત ટ્રેડિંગ વિન્ડો દરમિયાન રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં ટ્રેડ કરી શકાય છે (વેચી-ખરીદી શકાય છે).
• જ્યારે રાઇટ્સ ઇશ્યૂ બંધ થાય છે, ત્યારે ન વપરાયેલ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ સમાપ્ત થઈ જાય છે અને તેનું કોઈ મૂલ્ય રહેતું નથી.

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ એટલે શું?

તેમની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે કંપનીઓ સમયાંતરે ફંડ એકત્ર કરે છે. ફંડ મેળવવાની પદ્ધતિનું એક ઉદાહરણ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ છે.

કંપની તેના શેરધારકોને રેકોર્ડ તારીખ તરીકે ઓળખાતી નિર્ધારિત તારીખે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેના શેર ખરીદવાનો અધિકાર આપે છે, જેને રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ કહેવાય છે.

શેરધારકોને તેમના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં શેર કામચલાઉ ધોરણે જમા કરીને રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ આપવામાં આવે છે, જે તેમને રાઇટ્સ ઇશ્યૂમાં ભાગ લેવાનો અધિકાર આપે છે. તમારી પાસે રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ છે, તેનો અર્થ એ નથી કે તમે આપમેળે રાઇટ્સ શેર મેળવવા માટે હકદાર છો.

શેરધારકો પાસે કાં તો રાઇટ્સ ઇશ્યૂ માટે સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાનો અથવા અધિકાર જતો કરવાનો વિકલ્પ હોય છે. તાજેતરના અપડેટ શેરધારકોને એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરીને કિંમતે અન્ય વ્યક્તિને તેમનો અધિકાર સોંપવાની મંજૂરી આપે છે.

તેથી રોકાણકારોને આરઈ શેરથી કંઈક મૂલ્ય મેળવવાની તક મળે છે. ભૂતકાળમાં જે શેરધારકો આરઈ માટે અરજી કરવા માંગતા ન હતા, તેમણે તેને જતું કરવું પડતું હતું અથવા મફતમાં ટ્રાન્સફર કરવું પડતું હતું. તેમના અધિકારોનો ટ્રેડ કરીને શેરધારકો હવે તેમના શેરનું આંતરિક મૂલ્ય જોઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો, ડિમેટ એકાઉન્ટ શું છે

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ શા માટે?

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ હાલના શેરધારકો માટે રાઇટ્સ ઇશ્યૂમાં ભાગ લેવાની સરળ રીત પ્રદાન કરે છે. તે ભૌતિક કાગળની જરૂરિયાતને દૂર કરે છે અને તેને સીધા પાત્ર રોકાણકારોના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં ઇલેક્ટ્રોનિક એન્ટ્રી સાથે બદલે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને તમામ બજાર સહભાગીઓ માટે ઝડપી અને વધુ અનુકૂળ બનાવે છે.

એક મોટો ફાયદો રાઇટ્સ ઇશ્યૂ પૂર્ણ કરવા માટેનો ઘટાડેલો સમય છે. અગાઉ કંપનીઓને પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે લગભગ બે મહિનાની જરૂર પડતી હતી. આરઈsના ઇલેક્ટ્રોનિક ક્રેડિટ સાથે આ સમયરેખા નોંધપાત્ર રીતે ટૂંકી થઈ ગઈ છે, જેનાથી ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થયો છે અને વિલંબમાં ઘટાડો થયો છે.

પાત્ર શેરધારકોને પણ વધુ સુગમતા મળે છે. તેઓ નવા શેર માટે અરજી કરવાનું અથવા સેકન્ડરી માર્કેટમાં તેમનું એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ વેચવાનું પસંદ કરી શકે છે. આ આરઈsને ટ્રેડેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ બનાવે છે, જે રોકાણકારોને વધારાની લિક્વિડીટી પ્રદાન કરે છે.

બીજો મહત્વનો ફાયદો સુલભતા છે. જે રોકાણકારો મૂળ રીતે રાઇટ્સ ઇશ્યૂ માટે લાયક નથી, તેઓ પણ બજારમાંથી આરઈs ખરીદી શકે છે. આ સહભાગિતાને વિસ્તૃત કરે છે અને વધુ લોકોને ડિસ્કાઉન્ટ કિંમતે શેર સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાની તક આપે છે.

એકંદરે, રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ એક પારદર્શક, ઝડપી અને વધુ સર્વસમાવેશક સિસ્ટમને સમર્થન આપે છે, જે કંપનીઓ અને રોકાણકારો બંનેને લાભ આપે છે.

આ પણ વાંચો, શેરહોલ્ડર કોણ છે?

રાઇટ્સ રિનાઉન્સિએશન (ત્યાગ) એટલે શું?

જ્યારે કોઈ શેરધારક રાઇટ્સ ઓફર સ્વીકારતો નથી અને બદલામાં કોઈ બીજાના ફાયદા માટે શેરનો ત્યાગ કરે છે, ત્યારે તેને રાઇટ્સનું રિનાઉન્સિએશન કહેવામાં આવે છે.

શેરધારક માટે તેના આરઈને સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે છોડી દેવું શક્ય છે. જોકે, ત્યાગ કરનાર અને જેને અધિકાર મળે છે, તેમને તેમની પાસે પહેલેથી જ રહેલા આરઈsથી ઉપર વધારાના શેર મેળવવા પર પ્રતિબંધ છે.

તમારા ડિમેટ એકાઉન્ટમાં જમા થયેલ રિનાઉન્સિએશન અધિકારો બે રીતે પૂર્ણ કરી શકાય છે:

1. સ્ટોક એક્સચેન્જના સેકન્ડરી માર્કેટ પ્લેટફોર્મ દ્વારા ("ઓન માર્કેટ રિનાઉન્સિએશન")
2. ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ દ્વારા ઓફ-માર્કેટ ટ્રાન્સફર ("ઓફ માર્કેટ રિનાઉન્સિએશન") દ્વારા.

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ ટ્રેડિંગ એટલે શું?

સેબી દ્વારા રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટના ડિમટીરિયલાઈઝેશનના પરિણામે કંપનીઓએ હવે તમામ પાત્ર શેરધારકોના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં રાઇટ્સ ઇશ્યૂ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ જમા કરવા આવશ્યક છે.

રાઇટ ટ્રેડિંગ એ શેરધારકો દ્વારા છોડવામાં આવેલા અધિકારોને અન્ય કોઈને ટ્રાન્સફર કરવાની પ્રક્રિયા છે. સ્ટોક એક્સચેન્જ પરના ટ્રેડર્સ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સનો કિંમતે ટ્રેડ કરી શકે છે અને અન્ય રોકાણકારોને અધિકારો ટ્રાન્સફર કરી શકે છે. આરઈ ટ્રેડિંગની પ્રક્રિયા થોડા નાના તફાવતો સાથે ઇક્વિટી ટ્રેડિંગ જેવી જ છે.

સામાન્ય રીતે રાઇટ્સ ઇશ્યૂ વર્તમાન હોલ્ડિંગના પ્રમાણમાં ઓફર કરવામાં આવે છે. જેથી ક્યારેક ફ્રેક્શનલ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સની સ્થિતિ બની શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં એન્ટાઇટલમેન્ટના ફ્રેક્શનલ ભાગને અવગણવામાં આવે છે અને ક્રેડિટને નીચે તરફ પૂર્ણાંક સંખ્યામાં રાઉન્ડ કરવામાં આવે છે.

તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ પાત્ર શેરધારકોના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં તેઓ પહેલેથી ધરાવતા શેરના પ્રમાણના આધારે જમા કરવામાં આવે છે. દા.ત, જો કોઈ રોકાણકાર 140 શેર ધરાવે છે અને કંપની એવી જાહેરાત કરે છે કે તે હોલ્ડિંગ માટે દસ આરઈs આપે છે, તો ડિમેટ એકાઉન્ટમાં દસ આરઈ યુનિટ્સ દેખાશે.

દરેક આરઈ નિર્ધારિત ઇશ્યૂ કિંમતે નવા શેર માટે સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાનો અધિકાર રજૂ કરે છે. રકમના એક ભાગની ચૂકવણી સામાન્ય રીતે અરજી કરતી વખતે કરવામાં આવે છે, જ્યારે બાકીની રકમ ઓફરના માળખાના આધારે એક કે તેથી વધુ હપ્તામાં પછીથી વસૂલવામાં આવી શકે છે.

એકવાર ડિમેટ એકાઉન્ટમાં રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ દેખાય, પછી રોકાણકાર નવા શેર માટે સબ્સ્ક્રાઇબ કરી શકે છે અથવા સેકન્ડરી માર્કેટમાં આરઈs વેચી શકે છે. આરઈs મર્યાદિત સમયગાળા માટે નિયમિત સિક્યોરિટીઝની જેમ ટ્રેડ થાય છે, જે એવા રોકાણકારોને સુગમતા આપે છે, જેઓ અરજી કરવા માંગતા ન હોય.

જો આરઈs વિન્ડો બંધ થાય તે પહેલાં સબ્સ્ક્રાઇબ ન કરવામાં આવે અથવા વેચવામાં ન આવે, તો તે સમાપ્ત થઈ જાય છે અને તેનું તમામ મૂલ્ય ગુમાવી દે છે. આ કામચલાઉ ક્રેડિટ સિસ્ટમ શેરધારકો માટે પારદર્શિતા અને સરળ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે.

આ પણ વાંચો ગૌણ બજાર શું છે? અર્થ, ઉદાહરણો અને પ્રકારોની સમજૂતી

જો તમે અરજી ન કરો તો શું થાય છે?

જો તમે તમારા રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ પર કાર્યવાહી ન કરો, તો સબ્સ્ક્રિપ્શન વિન્ડો બંધ થતાં જ તે સમાપ્ત થઈ જાય છે. આરઈs કામચલાઉ ક્રેડિટ હોવાથી તે માત્ર મર્યાદિત સમયગાળા માટે જ મૂલ્ય ધરાવે છે.

જો તમે નવા શેર માટે સબ્સ્ક્રાઇબ ન કરો અથવા બજારમાં આરઈ ન વેચો, તો નિયમનકારી નિયમો મુજબ તેને રદ કરવામાં આવે છે.

એટલે કે તમે ઇશ્યૂ પ્રાઈસ પર શેર ખરીદવાની તક ગુમાવો છો અને આરઈ જે સંભવિત મૂલ્ય ઓફર કરી શક્યા હોત તે ગુમાવો છો.

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ શેરની કિંમત

રાઇટ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ ઇક્વિટીની શેર કિંમત અને જે કિંમતે રાઈટ્સ ઓફર કરવામાં આવે છે, તેના દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આ બે કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ ટ્રેડિંગ માટે બેઝ પ્રાઇસ તરીકે વપરાય છે. બજારના સેન્ટિમેન્ટ અને આરઈની માંગ અને પુરવઠાના આધારે, એકવાર બેઝ પ્રાઇસ નક્કી થઈ જાય પછી કિંમતમાં વધુ ફેરફાર થઈ શકે છે.

રાઇટ એન્ટાઇટલમેન્ટ શેરની કિંમત (ટ્રેડિંગના પ્રથમ દિવસે બેઝ પ્રાઇસ) = ઇશ્યૂ ખુલવાના સમયે સ્ટોકની બંધ કિંમત ઓછા રાઇટ ઇશ્યૂ ઓફર કિંમત.

ઉદાહરણ

ધારો કે કંપની X નો શેર હાલમાં ₹120 (બજાર કિંમત) પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. કંપની ₹80ની ઓફર પ્રાઈસે રાઇટ્સ ઇશ્યૂની જાહેરાત કરે છે.

ટ્રેડિંગના પ્રથમ દિવસે રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ (આરઈ)ની સૈદ્ધાંતિક કિંમત નક્કી કરવા માટે અમે આંતરિક મૂલ્યની ગણતરી કરીએ છીએ:

વિગત	ગણતરી
ફોર્મ્યુલા:	માર્કેટ પ્રાઈસ - રાઇટ્સ ઇશ્યૂ પ્રાઈસ = આરઈનું આંતરિક મૂલ્ય
ગણતરી:	₹120 - ₹80 = ₹40

તેથી, આરઈ ટ્રેડિંગ પ્રાઈસ આદર્શ રીતે ₹40ની આસપાસ ખુલશે. ત્યાંથી સ્ટોક એક્સચેન્જ પર આરઈની માંગ અને પુરવઠાના આધારે કિંમતમાં વધઘટ થશે.

રાઇટ્સ ઇશ્યૂ માટે પાત્ર ઇક્વિટી ધારકો તે વિકલ્પોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકે છે?

રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ લેટરમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવશે કે દરેક પાત્ર ઇક્વિટી શેરધારક કેટલા ઇક્વિટી શેર માટે હકદાર છે. શેરધારક જે ઇશ્યૂ માટે અરજી કરે છે તે:

• પૂર્ણ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ મેળવી શકે છે;
• અન્ય ભાગના અધિકારોને છોડ્યા વિના તેના રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ માટે આંશિક રીતે અરજી કરી શકે છે;
• રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સના એક ભાગને સ્વીકારી શકે છે અને બીજા ભાગનો ત્યાગ કરી શકે છે;
• પૂર્ણ રાઇટ્સ એન્ટાઇટલમેન્ટ્સ અને વધારાના રાઇટ્સ ઇક્વિટી શેર માટે અરજી;
• તમામ અધિકારો અને એન્ટાઇટલમેન્ટ્સનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરી શકે છે.

નોંધ: રાઇટ્સ શેર (વિકલ્પ 1 અથવા 2) માટે અરજી કરવા માટે રોકાણકારો સામાન્ય રીતે તેમના નેટ બેંકિંગ પોર્ટલ દ્વારા ઉપલબ્ધ એએસબીએ સુવિધાનો ઉપયોગ કરે છે, જે આઈપીઓ માટે અરજી કરવા જેવું જ છે.

નિષ્કર્ષ

ભૌતિક રાઇટ્સ ઇશ્યૂ પ્રક્રિયાને ઓનલાઇન મોડમાં બદલીને ડિમટીરિયલાઈઝ્ડ રાઇટ્સ એન્ટિટલમેન્ટ્સે જૂની સમય માંગી લેતી પ્રક્રિયાને ઝડપી ટ્રેકમાં બદલી દીધી છે, જે સંપૂર્ણ પારદર્શિતા લાવે છે.

તેમ છતાં રાઇટ્સ ઇશ્યૂમાં રોકાણ કરતા પહેલા શેરધારકોએ કંપનીનું પ્રદર્શન, ભંડોળ એકત્ર કરવાના કારણો અને તેના હેતુઓ ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ - પછી ભલે તે વિસ્તરણ, સંપાદન, ટેકઓવર, દેવું ઘટાડવા વગેરે માટે હોય. અંતે ટોપ-લાઇન આવકમાં વૃદ્ધિ, કાર્યક્ષમ પ્રાપ્તિ અને સપ્લાય ચેઇન કાર્યક્ષમતા ભંડોળ એકત્ર કરવાના હેતુને આગળ ધપાવવાની અપેક્ષા છે.