દ્વિતીયક બજાર - અર્થ, ઉદાહરણો, પ્રકારો, તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?

દ્વિતીયક બજારો, જેને આફ્ટર માર્કેટ (બજાર પછી) અથવા ફોલો-ઓન પબ્લિક ઓફરિંગ (અનુવર્તી સાર્વજનિક પ્રસ્તાવ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એવા બજારને દર્શાવે છે જેમાં અગાઉ જારી કરવામાં આવેલા નાણાંકીય સાધનો, જેમ કે શેર, બોન્ડ, ઓપ્શન્સ અને ફ્યૂચર્સનો વેપાર કરવામાં આવે છે.

દ્વિતીયક બજાર કોને કહેવામાં આવે છે?

સિક્યોરિટી કે જે રોકાણકારો પહેલેથી જ ધરાવે છે, તેમને દ્વિતીયક બજારમાં ખરીદવામાં અને વેચવામાં આવે છે. જો કે જ્યારે શેરને પ્રથમ વખત જારી કરવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રાથમિક બજારમાં પણ તેનું વેચાણ કરવામાં આવે છે, મોટાભાગના લોકો તેને "શેર બજાર" માનતા હોય છે. આ વિનિમય બજારો, જેમ કે નાસ્ડેક અને ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ (એનવાયએસઈ) ને દ્વિતીયક બજાર કહેવામાં આવે છે. 

દ્વિતીયક બજારનો અર્થ 

શેર, જે સૌથી સામાન્ય રીતે વેપાર થતી સિક્યોરિટીમાંની એક છે, તેના ઉપરાંત અન્ય પ્રકારના દ્વિતીયક બજારો પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. રોકાણકર્તા બેંકો, કોર્પોરેશન અને વ્યક્તિઓ દ્વારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને બોન્ડની ખરીદી અને વેચાણ દ્વિતીયક બજારોમાં કરવામાં આવે છે. દ્વિતીયક બજારના ગીરો મૂકેલ સિક્યોરિટીને ફેની મે અને ફ્રેડ્ડી મેક દ્વારા પણ ખરીદવામાં આવે છે.

તે વ્યવહારો કે જે દ્વિતીયક બજારમાં થાય છે, તેને દ્વિતીયક કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે અહીં ચર્ચાતી સિક્યોરિટીનું સર્જન કરનાર પ્રારંભિક વ્યવહારથી એક પગલું ઓછા છે. કોઈ સંસ્થા ગ્રાહક માટે ગીરો લખીને ગીરો મૂકેલ સિક્યોરિટી બનાવી શકે છે. દ્વિતીયક બજારમાં, બેન્ક આ મિલકત ફેની મેને વેચી શકે છે.

દ્વિતીયક બજારના વ્યવહારોનું ઉદાહરણ

દ્વિતીયક બજારના વ્યવહારોથી તમામ પ્રકારના રોકાણકારોને ફાયદો થઈ શકે છે. ઊંચા જથ્થામાં થતા વ્યવહારોને કારણે તેમના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. સિક્યોરિટી સાથે સંકળાયેલા દ્વિતીયક બજારના વ્યવહારોના કેટલાક ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે.

દ્વિતીયક બજારમાં સિક્યોરિટીનો વેપાર રોકાણકારો વચ્ચે થાય છે, જારીકર્તા સાથે નહીં. જે રોકાણકારો લાર્સન એન્ડ ટુબ્રોના શેર ખરીદવા માગે છે, તેમણે આવા શેર ધરાવતા અન્ય રોકાણકાર પાસેથી શેરની ખરીદી કરવી પડશે, તેઓ સીધા એલએન્ડટી પાસેથી ખરીદી શકે નહીં. તેથી, કંપની આ પ્રકારના વ્યવહારોમાં સામેલ થશે નહીં.

દ્વિતીયક બજારમાં, વ્યક્તિગત અને કોર્પોરેટ રોકાણકારો તેમજ રોકાણકર્તા બેંકો બોન્ડ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડની ખરીદી અને વેચાણ કરે છે.

 

દ્વિતીયક બજારના પ્રકારો 

દ્વિતીયક બજારો બે પ્રકારના હોય છે – શેર વિનિમય બજાર અને ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (કાપલી વિનાની) બજારો. વિનિમય બજાર એ કેન્દ્રિય મંચ છે જ્યાં ખરીદદારો અને વેચાણકર્તાઓ વચ્ચે કોઈ સંપર્ક વિના સિક્યોરિટીનો વેપાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારના મંચના ઉદાહરણોમાં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (એનએસઈ) અને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (બીએસઈ) નો સમાવેશ થાય છે.

શેર વિનિમય બજાર

આ પ્રકારના દ્વિતીયક બજારમાં સિક્યોરિટીના વેચાણકર્તા અને ખરીદનાર વચ્ચે કોઈ સીધો સંપર્ક શોધી શકાશે નહીં. વેપારની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિયમો અમલમાં મૂકેલા છે. આ કિસ્સામાં, વિનિમય બજાર એ બાંહેધરી પ્રદાનકર્તા છે, તેથી તેમાં લગભગ કોઈપણ પક્ષને કોઈ જોખમ હોતું નથી. વિનિમય શુલ્ક અને દલાલીને કારણે શેર વિનિમય બજારોમાં વ્યવહાર ખર્ચ પ્રમાણમાં વધારે હોય છે. 

ઓવર-ધ-કાઉન્ટર બજારો

રોકાણકારો આ વિકેન્દ્રિત બજારોમાં અંદરો અંદર વેપાર કરે છે. આવા બજારોમાં, મોટો જથ્થો મેળવવા માટે ખૂબ જ તીવ્ર સ્પર્ધા હોય છે, જે વિક્રેતાઓ વચ્ચે કિંમતના તફાવત તરફ દોરી જાય છે. આમને સામને થતા વ્યવહારને કારણે, જોખમ શેર વિનિમય બજારો કરતા વધારે હોય છે. ઓટીસી બજારોના ઉદાહરણોમાં વિદેશી વિનિમય બજારનો સમાવેશ થાય છે.

વધુ વાંચો - દ્વિતીયક બજારમાં રોકાણ કરતી વખતે શું કરવું અને શું ન કરવું?

દ્વિતીયક બજાર કેવી રીતે કામ કરે છે?

જારીકર્તા સાથે સીધો વેપાર કરવાને બદલે, રોકાણકારો દ્વિતીયક બજારોમાં વેપાર કરે છે. જ્યારે તમે દ્વિતીયક બજારમાં વેપાર કરો છો, ત્યારે વ્યવહાર એ પછી જ થાય છે જ્યારે સંપત્તિ પ્રાથમિક બજારમાં પહેલેથી જ જારી કરવામાં આવી હોય.

દ્વિતીયક બજારની ચર્ચા કરતી વખતે એક સારા ઉદાહરણ તરીકે ગીરો બજારનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, કારણ કે તે અન્ય એક સિક્યોરિટી છે જેનો સામાન્ય રીતે દ્વિતીયક બજારમાં વેપાર થાય છે.

નાણાંકીય સંસ્થાઓ ગ્રાહકો માટે ગીરો લખે છે, જે ગીરો સુરક્ષાનું એક સ્વરૂપ છે. દ્વિતીયક બજારમાં ઘરના બાંધકામ અને વેચાણ માટે ધિરાણ આપવા માટે જ્યારે બેંક ફેની મે અથવા ફ્રેડ્ડી મેકને ઋણ વેચે ત્યારે બીજો વ્યવહાર થઈ શકે છે.
ભારતીય શેરબજાર દેશના અર્થતંત્રમાં મૂડી નિર્માણ, સંપત્તિ નિર્માણ અને કોર્પોરેટ વૃદ્ધિને સક્ષમ બનાવીને કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. રોકાણકારો માટે, તે દેશની કેટલીક સૌથી સફળ કંપનીઓમાં ઇક્વિટી ધરાવીને સમય જતાં નાણાં વધારવાની તક આપે છે. એન્જલ વન એક શક્તિશાળી ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ, ARQ પ્રાઇમ સ્માર્ટ ભલામણો, IPO ઍક્સેસ અને સંશોધન-સમર્થિત આંતરદૃષ્ટિ સાથે શેરબજારને તમારી આંગળીના ટેરવે લાવે છે. ભલે તમે નાની શરૂઆત કરી રહ્યા હોવ અથવા લાંબા ગાળાના પોર્ટફોલિયો બનાવી રહ્યા હોવ, શેરબજાર સંપત્તિ માટે એક શક્તિશાળી વાહન બની શકે છે.