મૂડી બજારમાં ટ્રેડિંગ માટે ઉપલબ્ધ નાણાંકીય સાધનોના પ્રકારો

1 min read

ભારતીય શેર બજાર એક લોકપ્રિય રોકાણ માર્ગ છે જે સારા વળતર મેળવવા અને સંપત્તિ સર્જન કરવાની અનેક તકો રજૂ કરે છે. અને જે રોકાણકારો ઝડપી વળતર મેળવવા માંગે છે તેઓ ટૂંકા ગાળા પર નાણાંકીય સાધનોનો ટ્રેડિંગ કરી શકે છે. રોકાણકાર અથવા વેપારી તરીકે, તમારી પાસે પસંદ કરવા માટે વિવિધ નાણાંકીય સાધનો છે. ટ્રેડિંગ માટે ઉપલબ્ધ સાધનોના પ્રકારો પર આગળ વધતા પહેલાં, ચાલો સ્ટાર્ટ લાઇનને જોઈએ.

નાણાંકીય સાધન શું છે?

બે પક્ષો વચ્ચે ફાયનાન્સિયલ કોન્ટ્રેક્ટ કે જેને ટ્રેડિંગ અને સેટલ કરી શકાય છે, તેને નાણાંકીય સાધન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કરાર એક પક્ષની સંપત્તિ (ખરીદદાર) અને અન્ય પક્ષ (વિક્રેતા) ની નાણાંકીય જવાબદારી છે. જો કે, તમારે નોંધ કરવી જોઈએ કે સ્ટૉક એક્સચેન્જ પર ટ્રેડિંગ માટે બધા ફાઇનાન્શિયલ સાધનો ઉપલબ્ધ નથી. ઉદાહરણ તરીકે – ચેક પણ નાણાંકીય સાધન છે પરંતુ તેને એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરવાની મંજૂરી નથી.

નાણાંકીય સાધનો જે તમે શેરબજારમાં ટ્રેડિંગ કરી શકો છો

1. ઇક્વિટીઝ

ઇક્વિટી કંપનીની માલિકીમાં શેર છે અને તે એક્સચેન્જ પર સૌથી વધુ ટ્રેડિંગ કરેલા નાણાંકીય સાધનોમાંથી પૈકી એક  છે. પરંતુ રોકાણકારો અને ટ્રેડિંગ ઇક્વિટી તરફ શા માટે સક્ષમ છે? તેનું કારણ એ છે કે અન્ય નાણાંકીય સાધનોની તુલનામાં વધુ વળતર મેળવીને તમારી મૂડી વધારવાની ક્ષમતા છે. અન્ય સુવિધા કે જે તેને સૌથી વધુ પસંદગીના માર્ગ બનાવે છે:

  • શેર/સ્ટૉક્સખરીદવાથીતમને કંપનીમાં આંશિક માલિકી મળે છે
  • સારીલિક્વિડિટીછે, જેનો અર્થ એ છે કે તમે બજાફ્યુચર્સ અને ઓપશન્સના કોન્ટ્રેક્ટરમાં સરળતાથી તમારા શેર વેચી શકો છો
  • તેનીઅંતર્ગતઅસ્થિરતા ઇન્વેસ્ટર્સને સ્ટૉક કિંમતના વધઘટનાઓના આધારે ટૂંકા ગાળાના નફા બુક કરવાની ઑફર કરે છે

2. ડેરિવેટિવ્સ

ડેરિવેટિવ્સ એવી સાધનો છે જે કરન્સીઓ, સ્ટૉક્સ, વ્યાજ દરો વગેરે જેવી અંડરલાઈનિગ સંપત્તિ(ઓ)થી તેમનું મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રેક્ટ એ એવો કોન્ટ્રેક્ટ છે જેમાં અંડરલાઈંગ દરે સ્ટૉક્સ, કોમોડિટીઝ, સૂચકાંકો, કરન્સીઓ, બોન્ડ્સ વગેરેની પૂર્વનિર્ધારિત માત્રા પર ખરીદવામાં અને વેચવામાં આવે છે. સૌથી લોકપ્રિય ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રેક્ટ ફ્યુચર્સ અને ઓપશન્સના કોન્ટ્રેક્ટ છે જે બાદમાં યોગ્ય છે અને જવાબદારી નથી.

3. ડેબ્ટ સિક્યોરિટીઝ

ફંડ સર્જન કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કંપનીઓ અથવા સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલી સિક્યોરિટીઝને ઋણ સાધનો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેની વિશેષતાઓ છે:

  • આસાધનોપર વ્યાજ ચોક્કસ અંતરાલ પર કમાઈ શકાય છે
  • રોકાણકરેલીમુદ્દલની રકમ કોન્ટ્રેક્ટના સમયગાળાના અંતે ચૂકવવામાં આવશે
  • તેઓસુરક્ષિતતેમજ ઈનસિક્યુર બંને હોઈ શકે છે
  • દૈનિકકામગીરી, વ્યવસાયવિસ્તરણ, પ્રાપ્તિ, દેવાની ચુકવણી અથવા વધુ માટે ફંડ ઉભું કરવા માટે જારી કરવામાં આવે છે
  • લાંબાગાળેઇક્વિટી, ગોલ્ડ અને રિયલ એસ્ટેટ જેવા અન્ય સાધનોની તુલનામાં ઓછા રિટર્ન મેળવે છે

એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરેલા ડેબ્ટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટને બૉન્ડ્સ અને ડિબેન્ચર્સમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.

બોન્ડ્સ

આ નિશ્ચિત-આવકના ઋણ સાધનો કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે, અને ભંડોળ ઊભું કરવા માટે મોટા કોર્પોરેશન છે. તેઓને ભૌતિક સંપત્તિ અથવા ગેરંટી દ્વારા સુરક્ષિત કરી શકાય છે. વિવિધ પ્રકારના બોન્ડ્સ છે જેમ કે ફ્લોટિંગ બોન્ડ્સ, ઇન્ફ્લેશન-ઇન્ડેક્સ્ડ બોન્ડ્સ, સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ અને વધુ છે.

ડિબેન્ચર્સ

જાહેરમાંથી પૈસા ઉધાર લેવા દ્વારા ભંડોળ એકત્રિત કરવા માટે કોર્પોરેટ્સ દ્વારા ડિબેન્ચર્સ જારી કરવામાં આવે છે. ડિબેન્ચર્સ સામાન્ય રીતે અસુરક્ષિત હોય છે અને તે ચોક્કસ હેતુ માટે મૂડી ઉભી કરવા માટે જારી કરવામાં આવે છે.

4. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ

સંખ્યાબંધ રોકાણકારોના યોગદાન દ્વારા બનાવેલ ભંડોળને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પૈસા ઇક્વિટી, બોન્ડ્સ, મની માર્કેટ સાધનો અને બજારમાં ઉપલબ્ધ અન્ય સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ કરવામાં આવે છે. તે રોકાણકારોને ઓછી કિંમત પર વૈવિધ્યપૂર્ણ અને વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ કરવાની તક પ્રદાન કરે છે. તમે નિષ્ણાત અને વ્યવસાયિક પોર્ટફોલિયો મેનેજર્સ દ્વારા સંચાલિત આ ફંડ્સ મેળવવાનું પસંદ કરી શકો છો જે તમારા પૈસાનું રોકાણ કરતા પહેલાં સાવચેત સંશોધન કરશે.

5. એક્સચેન્જ – ટ્રેડેડ ફન્ડ્સ ( ઈટીએફસ )

ઈટીએફ માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડની જેમ છે, પરંતુ તફાવતનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ઈટીએફ સ્ટૉક એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરવામાં આવે છે. ઈટીએફ તુલનાત્મક રીતે ઓછા ખર્ચ રેશિયો ધરાવે છે. રોકાણકારો ઈટીએફમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે કારણ કે આ ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (સેબી) સાથે નોંધાયેલ છે. વિચારી રહ્યા છો કે ઈટીએફ મ્યુચ્યુઅલ ફંડથી કેવી રીતે અલગ છે?અહીં વાંચો.

તારણ

ઉપરોક્ત દરેક સાધનો અનન્ય છે અને તેમાં એવી સુવિધાઓ છે જે તેમને એક અનુકૂળ વેપાર વિકલ્પ બનાવે છે. જોકે, તેઓ એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરવાની રીત અલગ હોય છે. ટ્રેડ માટેના અસંખ્ય ઇન્વેસ્ટમેન્ટ વિકલ્પોના ઇન્સ અને આઉટ્સને જાણવા પછી, પોતાને 1 વિકલ્પ સુધી મર્યાદિત કરશો નહીં. તમારા ફાઇનાન્શિયલ લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે તમારી જોખમની ક્ષમતાના આધારે એકથી વધુ સાધનોમાં ઇન્વેસ્ટ કરીને તમારા પોર્ટફોલિયોને વિવિધતા આપો.